Nguồn: SSI

Cập nhật Luật Hàng không dân dụng: Dự thảo Nghị định về vận tải hàng không

Bộ Xây dựng đã ban hành dự thảo Nghị định về vận tải hàng không theo Luật Hàng không dân dụng số 130/2025/QH15 (phê duyệt vào tháng 12/2025). Dự thảo này đánh dấu sự chuyển dịch chính sách từ hướng quản lý mang tính thận trọng sang cách tiếp cận theo cơ chế thị trường và cạnh tranh hơn, với những tác động sâu rộng lên cấu trúc ngành.

Chúng tôi cho rằng dự thảo này mang lại tác động tích cực đối với sự phát triển dài hạn của ngành hàng không, thông qua việc hạ thấp rào cản gia nhập, tạo sân chơi bình đẳng hơn và mở ra dư địa để các hãng hàng không nội địa mở rộng quy mô, bắt kịp các hãng quốc tế trong dài hạn. Tuy nhiên, áp lực cạnh tranh sẽ gia tăng, khi các doanh nghiệp mới (như Sun PhuQuoc Airways, Vietravel Airlines) có khả năng tăng trưởng nhanh hơn, qua đó tạo sức ép lên các hãng hiện hữu (Vietnam Airlines, Vietjet Air, Bamboo Airways) qua việc mở rộng công suất và cạnh tranh về giá.

Một số thay đổi chính bao gồm:

  • Thay đổi lớn nhất về mặt thị trường liên quan đến yêu cầu về vốn tối thiểu. Trong khi quy định cũ áp dụng các ngưỡng về tổng vốn chủ sở hữu và nợ vay ở mức 300 tỷ đồng, 600 tỷ đồng hoặc 700 tỷ đồng phụ thuộc vào quy mô đội tàu bay, quy định mới áp dụng một mức vốn chủ sở hữu tối thiểu duy nhất, với 300 tỷ đồng cho hãng vận tải hàng không thường lệ và 100 tỷ đồng cho hãng hàng không không thường lệ. Việc chứng minh tài chính cũng được đơn giản hóa, trong đó báo cáo tài chính đã kiểm toán được sử dụng thay thế cho yêu cầu phong tỏa tài khoản ngân hàng trước đây. Việc chuyển sang cơ chế vốn chủ sở hữu mới giúp nâng cao chất lượng đánh giá tài chính và giảm gánh nặng thủ tục hành chính đối với các hãng có nhu cầu mở rộng đội bay. Tất cả các hãng hàng không hiện hữu - Vietnam Airlines, VietJet, Bamboo Airways, Vietravel Airlines và Sun PhuQuoc Airways - đều đã vượt mức yêu cầu vốn mới. Đối với nhà đầu tư, thay đổi này mang lại lợi ích lớn cho các hãng nhỏ và các doanh nghiệp mới gia nhập, do loại bỏ yêu cầu tăng vốn theo bậc khi đội bay vượt các ngưỡng 10 và 30 tàu bay như trước.
  • Thay đổi quan trọng thứ hai là việc nâng trần sở hữu nước ngoài đối với các hãng hàng không từ 34% lên 49%, đưa Việt Nam tiệm cận mặt bằng chung của ASEAN và phù hợp với các cam kết trong CPTPP và EVFTA. Mục tiêu được nêu rõ là nhằm thu hút vốn và kinh nghiệm quản trị từ nước ngoài, đặc biệt trong bối cảnh các hãng hàng không vẫn đang phục hồi sau cú sốc COVID-19. Theo quan điểm của chúng tôi, đây là điều khoản có ý nghĩa lớn nhất đối với các nhà đầu tư tổ chức, khi làm thay đổi cục diện M&A và mở ra cơ hội hợp tác chiến lược cho các đối tác nước ngoài.
  • Dự thảo cũng đơn giản hóa đáng kể các thủ tục cấp phép và hành chính. Thẩm quyền cấp giấy phép kinh doanh vận tải hàng không được phân cấp từ Thủ tướng Chính phủ xuống Bộ Xây dựng, và tiếp tục giao cho Cục Hàng không Việt Nam (CAAV) đối với các hoạt động chuyên môn. Cùng với đó, việc cấp phép văn phòng đại diện và văn phòng bán vé của hãng hàng không nước ngoài được chuyển từ CAAV về cho chính quyền cấp tỉnh theo quy định của luật thương mại. Một số thủ tục được bỏ hoàn toàn, bao gồm: đăng ký Điều kiện Vận chuyển với CAAV, phê duyệt hình thức thuê trọn gói tàu bay tổ bay, và các dự phòng khác (thuê ướt) giữa hãng Việt Nam và nước ngoài, giấy chứng nhận đăng ký thương hiệu hãng hàng không, và đăng ký xuất vận đơn hàng không thứ cấp. Những thay đổi này giúp giảm đáng kể yêu cầu hồ sơ và thời gian xử lý, phù hợp với Quyết định 1757/QĐ-TTg (tháng 8/2025), từ đó giảm đáng kể các vướng mắc và rào cản pháp lý xuyên suốt quá trình hoạt động của hãng hàng không.
  • Quy định về thuê tàu bay được điều chỉnh nhằm tăng tính linh hoạt trong vận hành, bao gồm việc bãi bỏ yêu cầu tỷ lệ tối thiểu thuê ướt và quy định thời hạn tối đa cho các hợp đồng này. Giới hạn độ tuổi tàu bay nhập khẩu để khai thác tại Việt Nam cũng được nâng lên nhằm phản ánh sát thực tiễn thị trường cho thuê tàu bay toàn cầu. Những điều chỉnh này góp phần tạo điều kiện giúp các hãng hàng không linh hoạt hơn trong kế hoạch phát triển đội bay, đồng thời giảm các hạn chế trong cơ cấu và hình thức thuê máy bay. Về mảng hành khách và hàng hóa, dự thảo tăng cường bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, yêu cầu công bố rõ tiêu chuẩn dịch vụ và siết chặt trách nhiệm của hãng hàng không đối với việc thay đổi lịch bay, chậm chuyến và hủy chuyến, bao gồm mức bồi thường cao hơn.
  • Chương VI mới quy định về công tác điều phối giờ đi, đến (Slot) tại cảng hàng không, thay thế cơ chế trước đây vốn được quy định theo thông tư của Bộ Giao thông Vận tải. Khung pháp lý mới bao gồm Tổ điều phối giờ cất cánh và hạ cánh (hay được gọi là Tổ điều phối Slot) cùng các nguyên tắc về phân bổ, giám sát và báo cáo. Đây là sự thay đổi trung tính về mặt cấu trúc, nhưng có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao tính minh bạch vận hành trong ngành hàng không.